Lludw Gwaelod Llosgydd

Sgil-gynnyrch yw lludw gwaelod llosgydd, a elwir hefyd yn IBA (incinerator bottom ash), o losgi gwastraff gweddilliol, gyda neu heb adfer ynni, sy’n casglu ar waelod llosgyddion gwastraff trefol. Caiff tua 20 y cant o’r deunydd gwastraff a anfonir i’w losgi ei adfer fel IBA, a gellir ei brosesu i adfer metelau gwerthfawr, gyda’r gweddill yn cael ei ddefnyddio at ddibenion adeiladu. 

Yn ystod y broses adfer, cyn i IBA gael ei bennu’n addas i’w ailgylchu, caiff ei samplo a’i fesur i sicrhau nad yw’n beryglus a’i fod yn cydymffurfio yn unol â’r Cod Gwastraff Ewropeaidd 19 01 12. Pan gaiff y deunydd ei ddosbarthu fel un peryglus, yna mae angen ei drin ymhellach a bydd rheoliadau llymach ar gyfer cael gwared arno.

Unwaith iddo gael ei anfon i’w ailbrosesu, caiff yr IBA ei symud ymlaen ar feltiau cludo drwy fagnetau mawr sy’n tynnu’r elfennau IBA fferrus, yn enwedig dur, ohono. Wedi hyn, caiff lludw anfferrus hefyd ei wahanu ar gyfer ei ailbrosesu ymhellach ymlaen. Caiff hwn ei basio drwy wahanwyr cerrynt trolif, didoli anwythol a thechnoleg pelydr-x i wahanu’r gwahanol fathau o fetelau anfferrus, yn cynnwys sinc, pres, copr ac alwminiwm (sy’n ffurfio ffracsiwn mawr ohono, oherwydd y symiau o alwminiwm mewn deunyddiau pacio nad yw’n cael ei wahanu yn y rhannau cynharaf o’r broses ailgylchu).

Mae’r metelau hyn sydd wedi’u hadfer, rhai’n ddim mwy nag ambell filimedr o faint, wedyn yn cael eu hanfon ymlaen i’w prosesu ymhellach, i gael eu toddi i lawr i’w defnyddio ymhellach ymlaen mewn nwyddau metel, fel pibelli copr, tapiau pres, injan cerbydau alwminiwm neu sinc ocsid (mewn paent). Gellir adfer y rhain mewn symiau sylweddol, ac amcangyfrifir bod 1,000 o dunelli o alwminiwm yn cael ei adfer o IBA yng Nghymru bob blwyddyn.

Mae’r gyfran fwyaf o’r IBA sydd dros ben yn cael ei ddefnyddio ar gyfer gwaith adeiladu fel agreg eilaidd, yn bennaf fel is-sylfaen ar gyfer priffyrdd, meysydd parcio ac adeiladwaith arall ar gyfer traffig modurol. Pan gaiff ei gyfuno â sment, gellir ehangu’r defnydd o IBA ac mae’n arbennig o addas ar gyfer palmantu ffyrdd. Mae’r defnydd o IBA mewn gwaith adeiladu’n disodli’r defnydd o ddeunyddiau eraill i’w defnyddio mewn agreg, ac felly o bosibl yn lleihau’r ôl-troed carbon os caiff ei ddefnyddio’n lleol.